THE BIG SWING
​

July 1944
THE BIG SWING – una sctela per mia dimenticaa
​
Quescta sctela, pianificada e faia da una iniziativa privada, l’è sctaia finida in otobar dal 2025 per regordà l’otantesim anniversari d’un episòdi capitaa sü l’altro versant dala val, in primavera del 1945.
Al punt precis dove s’è sccontraa l’aeroplano al sa trova circa 600 metar püsee a süd e l’è mia fàcil da ragiünc, per quescto che al monument l’è sctai metüü lì, sü’l teren metü a discposizion dal Consòrzi Sctrada Foresctal d’Arbéd.
​
Guardando la sagòma dell’aeroplano inciduda sü la sctèla, sa ved la posizion aprosimativa del vecc camp dai detriti che, per via da l’escplosion e dala forma dal teren, i s’eran scpargiüü sü centenaia da metar quadraa.
​
Par fortüna, tücc i mèmbri de l’equipag i han pudüü salvàs saltando giò col paracadute e, ‘na volta sü la tèra, nisün l’è resctaa ferii.
​
Quesc chi l’è domà un cürt riassunto di eventi: ‘na ricostruzion püsee detaiada la sarà prest disponibil sü ‘n sit web dedicad.
​
Solenzara, Corsiga – mercoldì 7 febrar 1945.
​
A mancavan meno da tri mes a la fin dala guèra in Europa quand, la matina presct, un bombardier medio bimotor North American B-25J-1-NC Mitchell l’è partii per la so ültima mision. L’aeroplano, nümer da serie 43-4067, battezzad “The Big Swing”, cun numer tatic “76”, l’era un veteran da guèra: fabricaa nel 1944 e già cun al so atif sesanta mision.
​
Al bombardier al partegniva al 448th Bomb Squadron, 321st Bomb Group, dentar al 57th Bomb Wing dala 12th Air Force di USAAF.
​
A bord gh’era ses oman, tücc giuvin, tra i 21 e i 34 an. Al so obietiv l’era al viadott dala ferovia di Lavìs, in Trentin. L’azion la faseva part da l’operazion “Strangle”, una grand campagna per taià i riforniment tedescc e spezzà una volta per tücc la resisctenza sü la “Ligna Gotica” in Italia, colpendo l’infrasctrutüra logisctica che la pasava sü dal Pass dal Brenner.

Vers l’obietif
​
Al tragit del vol, lunc quatar ur, l’era sctüdiaa cun gran cüra per sccansà i posct püsee gross dala contraerea. I discdott bombardier partii i s’incontravan prima su Ajaccio e, cun al temp bon e cun un fögh antiaeri relativament legèr, i tiravan dritt vers Gènova, Mòdena, Mantova e Bolsàn. Poco dopu mescdì i cominciavan ad avicinas al viadott “Ai Vodi”.
​
Lì la formazion la diventa particolarment vunerabila: per avec la masima precision, tücc gli aerei i gh’avevan da tegnì quota, rota e velocità sempar uguai. Ma scta décision la permeteva ai canon dala contraerea nemis da regolà mei al fögh.
​
I voli i vegnivan scpèss programaa vers mescdì, sopratüt d’invèrno, quand al suu l’è püsee alt: inscì sa tagliavan al minim i ömbri sü la tèra e sa migliorava la visibilità dei bersali, nasccundu in fund a la val. Una tatica ben sctüdiada, ma che la tirava via l’element dela surpresa.​

La scvolta dramatica dela mision: al “76”colpii in volo
​
Al segnàl dai da l’aeroplano capofila, tüta la formazion la libera ul cargo di bumb e la vira per ciapà al lung viagg da ritorno. Lì, propri in quel mument, un culp dala contraerea da 88 mm al scquarcia l’ala sinisctra dal “76”. Al proietil al manca per poch al longheron principal, ma al distrügg gravement l’aleton. Cun l’escplosion, i tocc da metal i colpisan al puntadùr sedüü in dal müs vitraa da l’areoplano, e al sa feris gravement a un brasc.
​
Al “76” al se sctaca dala furmazion, al pert quota e pian pianin al sccumoparis dala viscta di camaradi dala scquadriglia. Tornaa a Solenzara sorvolando la Pianüra Padana, piena da baterì antiaeree e da basi del nemis. Traversà al Mar Ligure l’è pü posibil.L’ünica posibilità l`è traversà la Scvizera, vers nord-est. Ma l’aereo al cuntinua a pert quota e davant a l’equipagio sa sctend i barier alpin. Per rent püsee leger al veicol, i membri del team i cumincian a butà giò tütt quel che l’è mia indiscpensabil, compres i mitrali pesant, intant che al mitraglier dela tureta al s’ocupa del cumpagn ferii.
​
​
​

Gli ultim isctant in volo
​
In dala zona del Monte Brè, a nord-est da Lügan, al “76” l’è sctai visct da tesctimoni: al vola bass, al va vers nord. Poco dopu, quand davanti ai piloti sa vert la vascta pianüra dal Pian da Magadin, l’equipagio al se trova davanti a ‘na decision ecsctrema: provà a aterà d’urgenza o lancias col paracadute. I dagn a l’aereo iè gravi e la benzina la sctà quasi per finì. Malgrado al dübi se i sa trovan in teritori scvizer, l’ordin l’è inevitabil: abandunà al veìcol.
​
Al puntaduu ferii e al mitragliere dala tureta ièn i prim a saltà, seguii dal pilota e dal copilota. L’operaduu radio e al mitragliere de cua, inveci, i ricevan mia d’ordin e i s’acorgian per cas di paracaduti dei so cumpagn. Quant i prövan a vegnì föra, i trovan che al portelon poscteriur l’è bloccaa: ga voeu tüta la sò forza per liberà e butàs föra dall’aereo che l’era già föra da controll, all’ultim mument.
​
Poch segund dopo, ai 13:10, come segnalaa in dal verbàl ufficial, al “The Big Swing” al se scchianta cuntra la Frana d’Arbin. Tücc i ses membri dell’equipag i riesan ad aterà cun al paracadute: al puntaduu cun al brasc seriament ferii, l’operaduu radio cun ‘na caviglia sclogada per via da l’impatt sü al teren acidentaa.
​
La catüra e al rimpatrio
​
Tanti tesctimoni i hann seguii la scena e i seguivan cun gran atenzion tücc i scvilüp. Cinch di ses aviaduu i vegnivan sübit truvaa e menaa ai Pretoriali da Belinzona per un prim interogatori. Al puntaduu e l’operadu radio, quesct ultìm trovaa domà al dì dopo sü la Frana da Arbin da la gent del posct, i vegnivan all’inizi portaa in oscpedal per ricef i cür necesari.
​
Dopu, l’equipag l’è sctai internaa e püsée tardi, rimpatriaa in di Sctati Uniti a travers la Corsica e Napoli.
Per lur, la guèra la finiss inscì.
​



​
The Big Swing
07.02.1945
North American B-25J-1-NC Mitchell
Ser.No. 43-4067, “76”
​
448th BS, 321st BG, 57th BW, 12th AF
USAAF
Frana d’Arbino, Arbedo (CH)
46°12’04”N/09°04’44”E
​
Stele, Tornant di Nanitt, Arbedo
46°12’23”N/09°04’50”E
​
Solenzara air base, Korsika (FR)
41°55’28”N/09°24’10”E
​
Ai Vodi viaduct, Lavis (IT)
46°07’35”N/11°04’59”E
Absturzbericht Bundesarchiv Bern
E 27 / 14753
​
MACR (Missing Air Crew Report)
#12135
Pilot: Woodrow W. Sheffield, 2nd Lt
0-715400
29.01.1920 - 1964
​
Copilot: William A. Sanders, 2nd Lt
0-2061523
02.11.1923 - ?
​
Bombardier: Louis E. Reves, S/Sgt
34731457
23.09.1910 - 1994
​
Engineer: Maxwell J. Lasskow, Sgt
32821325
24.11.1924 - 13.11.2015
​
Radio: Evo J. Petruzzi, Cpl
33701988
1917 - ?
​
Gunner: Joseph C. Brentar, Sgt
35058055
15.12.1923 - 24.06.2013
​
CH/BMU 20250917
​​